News not found!

आमिष आणि शिक्षा

कुटुंबसभा

सकारात्मक शिस्त - उपायांच्या दिशेनं...

मुलांच्या हातून काही चूक झाली आणि त्यामुळे त्यांचं स्वतःचं किंवा इतरांचं काही नुकसान झालं की अर्थातच मोठ्या माणसांना राग येतो. त्यांच्या मनात आणि अनेकदा तोंडातूनही प्रतिक्रिया उमटतात...
‘केली आहेस ना चूक... भोग आता आपल्या कर्माची फळं !’

‘आता अजिबात पांघरूण घालू नका तिच्या चुकांवर, नाहीतर आणखी बेजबाबदार बनेल ती !’

‘निस्तरणार कोण आता हा घोळ !’

‘बेशिस्तीकडे’ बघण्याचा नवा दृष्टिकोण

‘क्रेमर व्हर्सेस क्रेमर’ या सिनेमातलं एक दृश्य मला आठवतंय. पाच-सहा वर्षांचा सिद् हा पराकोटीच्या संतापानं बाबांवर ओरडत असतो, ‘‘वाईट्ट आहात तुम्ही! मला खूप राग येतो तुमचा.’’ वडील त्याला फरपटत त्याच्या खोलीकडे नेतात, रागारागानं पलंगावर ढकलतात आणि ओरडतात, ‘‘चूप! मूखा, किती त्रास देशील अरे!’’

सकारात्मक शिस्त - मार्च २०१४

मुलांनी आनंदात रहावं आणि जबाबदारीनं वागायला शिकावं यासाठी सकारात्मक शिस्तीच्या पद्धतींबद्दल या लेखमालेतून आपण जाणून घेत आहोत. या पद्धतींचा आपल्याला खर्‍या अर्थानं उपयोग व्हावा म्हणून मानवी वर्तनासंदर्भातल्या काही

मूलभूत गोष्टी समजून घेणं आवश्यक आहे. मुलांशी कसं वागायचं, ह्याचबरोबर मुलांशी तसं का वागायचं आणि मुळात मुलं बेशिस्त का वागतात हे समजून घेणं फार आवश्यक आहे.
मुलांचं सहकार्य :

सकारात्मक शिस्त - फेब्रुवारी २०१४

मुलांचं बेशिस्त वागणं, सातत्यानं उलटून बोलणं, न ऐकणं अनेकदा पालकांना सहन होत नाही. यांना शिस्त लावण्यासाठी करायचं तरी काय? अशा अस्वस्थेतनं ते अगदी त्रस्त होऊन जातात. अशा वेळी अनेकदा, ‘‘आमच्या वेळी नव्हतं असं, त्या काळातला आज्ञाधारकपणा आता कुठं गेला?’’ असा त्यांना प्रश्‍न पडतो. बालपणी वडिलांकडे मान वर करून बघायची टाप नसलेल्या पालकांना आजच्या मुलांचे प्रतिप्रश्‍न, विरोध, मनमानी वागणं समजू शकत नाही.

सकारात्मक शिस्त

मुलांना शिस्त नेमकी कशी लावायची, मुलांच्या वर्तनात बदल कसा घडवून आणायचा-या विषयावरचे ‘जेन नेल्सन’ यांचे ‘सकारात्मक शिस्त’ हे पुस्तक हाती आले. अतिशय स्पष्ट, नेमकी आणि मुद्देसूद मांडणी हे या पुस्तकाचे वैशिष्ट्य आहे. प्रत्यक्ष व्यवहारातल्या अनेक छोट्या छोट्या उदाहरणांतून सकारात्मक शिस्तीची पद्धत जेन उलगडून दाखवतात.
पालकनीतीच्या वाचकांसाठी पुढील अंकापासून या पुस्तकाचे संक्षिप्त रूपांतर लेखमालेच्या स्वरूपात देत आहोत. या विषयाची थोडक्यात ओळख या लेखात करून घेऊ या-

‘‘किती वेळा सांगितलं तरी मुलं ऐकतच नाहीत हो!’’ हे वाक्य आपण सर्वांनीच अनेकदा ऐकलं असेल, अनुभवलंही असेल. पालक-शिक्षकांकडून सातत्यानं ऐकू येणारी ही तक्रार आहे !

संवादकीय - फेब्रुवारी २०१३

‘‘मला वाटतंय, आता मानसीच्या दप्तराला कुलूपच लावावं! शाळेत सारखं कुणी न कुणी तिची वह्या-पुस्तकं खराब करतंय!’’

मुलांना आता मारता येणार नाही

‘तुम्हाला मुलांसाठी एक गोष्ट करायची असेल, तर त्यांना मारणे सोडून द्या...’ गिजुभाई बधेका अगदी मोजक्या आणि नेमक्या शब्दात फार मोलाचं पालक-तत्त्व सांगून गेलेत. पण आपल्याला ते ऐकूही आलेलं नाही की जाणवलेलंही नाही. आमच्या इथले शिक्षक तर म्हणतात, प्राथमिक शाळेत आता नापास करायचं नाही, शिक्षाही करायच्या नाहीत, तर मग आम्ही मुलांवर दाब ठेवायचा तरी कसा आणि मग ती मुलं शिकणार तरी कशी? मुलांनी आनंदानं आवडीनं शिकावं ही शक्यता शिक्षकांना मान्यच नाही. परीक्षेची, शिक्षेची, अपमानांची भिती दाखवून आपल्याला जे काही हवं आहे ते शिकवायचं, वागायला लावायचं अशी शिक्षकांना सवय झालेली आहे.

सॉरी बाई, आम्ही चुकलो

एप्रिल महिना होता. परीक्षा संपल्या होत्या. मुलांना सुट्ट्या लागल्या होत्या. शिक्षक मात्र पेपर तपासणे, निकालपत्रे तयार करणे या कामात होते. दहावीचे तासही सुरू होते. सकाळी ८ ते १२.३० असे तासांचे वेळापत्रक होते. दहावीची ही बॅच विशेष हुशार आणि सर्जनशील होती. ३० मुलांच्या वर्गातील १५-१७ जण चित्र उत्तम काढत असत. ६-७ जण पेटी - तबला वाजवीत असत. प्रश्नमंच घेण्यात या वर्गाचा हातखंडा होता. वर्गात अनेक कवी, लेखकसुद्धा होते. मात्र वर्गात बडबड आणि दंगाही तितकाच चाले.